Πλημμύρες και κλιματική αλλαγή: η καταστροφή δεν είναι πια «ακραίο φαινόμενο»

Οι πλημμύρες που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια δεν αποτελούν μια θλιβερή εξαίρεση. Είναι το σύμπτωμα ενός κόσμου που αλλάζει ταχύτερα απ’ όσο αντέχουν οι κοινωνίες και οι υποδομές του. Η κλιματική αλλαγή δεν είναι πια μια αφηρημένη έννοια για μελλοντικές γενιές· είναι παρούσα, βίαιη και αποκαλυπτική.

Η άνοδος της θερμοκρασίας του πλανήτη οδηγεί σε μια ατμόσφαιρα που συγκρατεί περισσότερη υγρασία. Όταν αυτή απελευθερώνεται, δεν το κάνει σταδιακά, αλλά με τη μορφή έντονων και αιφνίδιων βροχοπτώσεων. Παράλληλα, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας καθιστά τις παράκτιες περιοχές πιο ευάλωτες, ενώ οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας «σκληραίνουν» το έδαφος, το οποίο αδυνατεί να απορροφήσει το νερό. Το αποτέλεσμα είναι ένα εκρηκτικό μείγμα που μετατρέπει τη βροχή σε απειλή.

Ωστόσο, θα ήταν βολικό –και επικίνδυνα απλοϊκό– να αποδώσουμε τα πάντα αποκλειστικά στο κλίμα. Ο ανθρώπινος παράγοντας έχει καθοριστικό ρόλο. Άναρχη δόμηση σε ρέματα, μπαζωμένες φυσικές διόδους νερού, αποψίλωση δασών και υποδομές σχεδιασμένες για ένα κλίμα που δεν υφίσταται πια, δημιουργούν τις συνθήκες της καταστροφής. Η φύση ζητά χώρο· όταν δεν τον βρίσκει, τον παίρνει με τη βία.

Στην Ελλάδα, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο οξύ. Το ανάγλυφο της χώρας, οι εκτεταμένες καμένες εκτάσεις και η χρόνια έλλειψη ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδιασμού καθιστούν πολλές περιοχές εξαιρετικά ευάλωτες. Κάθε νέα πλημμύρα συνοδεύεται από τις ίδιες δηλώσεις, τις ίδιες υποσχέσεις, την ίδια λήθη. Κι όμως, τα γεγονότα επανέρχονται, πιο έντονα, πιο καταστροφικά.

Η αντιμετώπιση των πλημμυρών δεν μπορεί να περιορίζεται στην αποκατάσταση των ζημιών. Απαιτεί πρόληψη, πολιτική βούληση και αλλαγή νοοτροπίας. Απαιτεί επενδύσεις σε ανθεκτικές υποδομές, αποκατάσταση φυσικών οικοσυστημάτων και σχεδιασμό με βάση τα νέα κλιματικά δεδομένα, όχι εκείνα του παρελθόντος. Κυρίως, απαιτεί ειλικρίνεια: να παραδεχτούμε ότι το πρόβλημα δεν είναι παροδικό.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα ξαναδούμε πλημμύρες. Αυτό είναι βέβαιο. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να τις αντιμετωπίζουμε ως «ατυχία» ή αν θα τις αναγνωρίσουμε ως προειδοποίηση. Γιατί κάθε φορά που το νερό καλύπτει δρόμους, σπίτια και ζωές, αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: τα όρια της αδράνειας και το κόστος της άρνησης.