Μοναξιά και η καταπολέμησή της μέσω social media

Η μοναξιά είναι το παράδοξο της εποχής μας. Ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν είχε τόσα μέσα επικοινωνίας και ποτέ άλλοτε δεν ένιωθε τόσο μόνος. Ζούμε σε έναν κόσμο διαρκούς σύνδεσης, ειδοποιήσεων, «φίλων» και ακολούθων, κι όμως η εσωτερική σιωπή μεγαλώνει. Η μοναξιά δεν είναι απλώς η απουσία ανθρώπων γύρω μας· είναι η απουσία ουσιαστικής σχέσης, νοήματος και αναγνώρισης.

Τα social media εμφανίστηκαν ως υπόσχεση εγγύτητας. Έσπασαν γεωγραφικά σύνορα, έφεραν κοντά ανθρώπους που δεν θα συναντιόντουσαν ποτέ, έδωσαν φωνή σε όσους δεν είχαν. Για πολλούς, ειδικά για όσους ζουν στο περιθώριο, αποτέλεσαν ένα παράθυρο προς τον κόσμο. Και πράγματι, σε αρκετές περιπτώσεις, λειτούργησαν ως ανάχωμα στη μοναξιά: ομάδες στήριξης, κοινότητες κοινού βιώματος, ανταλλαγή εμπειριών, μια αίσθηση ότι «δεν είμαι μόνος».

Όμως η ίδια αυτή υπόσχεση κρύβει και μια σκοτεινή πλευρά. Η επικοινωνία συχνά γίνεται επιφανειακή. Τα «likes» αντικαθιστούν την παρουσία, τα emojis τη σιωπή της κατανόησης, τα stories τη βαθιά αφήγηση ζωής. Δημιουργείται μια ψευδαίσθηση εγγύτητας: είμαστε συνεχώς «σε επαφή», αλλά σπάνια σε πραγματική σύνδεση. Η σύγκριση με τις επιμελημένες ζωές των άλλων εντείνει το αίσθημα ανεπάρκειας και απομόνωσης. Η μοναξιά δεν μειώνεται· απλώς καμουφλάρεται.

Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν τα social media καταπολεμούν ή ενισχύουν τη μοναξιά. Το ερώτημα είναι πώς τα χρησιμοποιούμε. Όταν λειτουργούν ως προέκταση της ανθρώπινης ανάγκης για επικοινωνία, μπορούν να γίνουν εργαλείο σύνδεσης. Όταν όμως υποκαθιστούν την ανθρώπινη επαφή, μετατρέπονται σε καθρέφτη της αποξένωσης.

Η ουσιαστική καταπολέμηση της μοναξιάς μέσω των social media προϋποθέτει συνείδηση και μέτρο. Προϋποθέτει να τα χρησιμοποιούμε για να ανοίγουμε διαλόγους, όχι για να κλείνουμε πληγές πρόχειρα. Να ακούμε, όχι μόνο να μιλάμε. Να τολμάμε την αλήθεια, όχι μόνο την εικόνα. Να μεταφέρουμε τη διαδικτυακή επαφή στον πραγματικό κόσμο, εκεί όπου το βλέμμα, η σιωπή και η παρουσία έχουν βάρος.

Η μοναξιά δεν νικιέται με περισσότερους ακόλουθους, αλλά με βαθύτερες σχέσεις. Τα social media μπορούν να είναι το πρώτο βήμα, όχι ο τελικός προορισμός. Ένα εργαλείο, όχι υποκατάστατο ζωής. Γιατί στο τέλος της ημέρας, αυτό που ζητά ο άνθρωπος δεν είναι να φαίνεται ότι ανήκει, αλλά να ανήκει πραγματικά. Και αυτό δεν χωρά σε καμία οθόνη.